In de koelkast of niet? Fabels en feiten over koffie bewaren

Wanneer je een nieuw pak koffie opent, nog voordat je het donkere, compacte poeder ziet, komt een onmiskenbare geur je tegemoet: sterk, intens, vol, uitgesproken en aanhoudend.

Vooral bij warm weer, wanneer je de koffie niet snel opmaakt en je hem verkeerd bewaart, verliest koffie zijn aroma — of erger nog, gaat hij naar iets anders smaken.

Iedereen wil de magische sensatie van het eerste moment zo lang mogelijk behouden, maar hoe moet je de klassieke aanwijzing „op een koele, droge plaats” begrijpen? Tegenover de meest fantasierijke fabels en urban legends over bewaren zetten we hier hoe je het wél doet. En waarom.

Van producent tot consument

In de supermarkt wordt koffie verkocht in potten of in zachte of vacuümverpakkingen.

Om de eigenschappen te behouden, wordt de lucht in potten vervangen door inert gas: gas dat het product niet aantast. Koffiepakjes worden vacuüm verpakt — tijdens het verpakkingsproces wordt alle lucht verwijderd. De verpakkingen zijn altijd donker; doorzichtige exemplaren vind je niet.

In de verpakking van vers gekochte koffie zitten alle aroma's van de vers gebrande boon, perfect bewaard tijdens de reis van de producent naar het schap en vervolgens naar onze keuken.

Vet is belangrijk

Tijdens het branden neemt de boon in volume toe en wordt hij poreuzer en hygroscopischer, en dus beter doordringbaar voor lucht en vocht, dan de groene boon. Bovendien is koffie rijk aan vet, dat door het brandingsproces vooral aan het oppervlak van de boon geconcentreerd raakt. Vet, net als olie of boter, wordt ranzig en oxideert bij contact met lucht. Dat proces wordt versneld door vocht en warmte — daarom zijn lucht, water en licht funest voor koffie.

Gemalen koffie heeft, vergeleken met koffiebonen, een groter oppervlak dat in contact staat met de omgeving en is daarom nog kwetsbaarder.

Het heeft geen zin — en is zelfs schadelijk — om een appelschil, kurk of andere dingen toe te voegen die het vocht in de koffie zouden moeten behouden. Ze kunnen de kostbare bonen namelijk bederven en ranzig maken. Aroma's zijn vluchtig en verspreiden zich in de lucht, terwijl vetten aan het oppervlak krachtige katalysatoren zijn voor geur. Bewaar koffie daarom altijd in een luchtdichte verpakking, zodat er zo min mogelijk aroma naar de omgeving ontsnapt en de koffie zo min mogelijk andere geuren uit de lucht absorbeert. De uitwisseling in omgekeerde richting moet je niet onderschatten: een van de bekendste tips van oma om geurtjes uit de koelkast te verwijderen, is juist een potje vol gemalen koffie neerzetten (dat je natuurlijk nooit in de moka gebruikt!).

Een eenvoudige manier om een idee te krijgen van hoe snel koffie van eigenschappen verandert, is de zogenaamde regel van 2.

In 2 dagen gaat 50% van de aroma's van koffiebonen verloren; bij gemalen koffie is dat 50% in 2 uur en bij espresso in een kopje 50% in 2 minuten.

Warmte

De beste plek om koffie te bewaren is de bekende „koele, droge plaats”: een keukenkastje of wandkastje, uit de buurt van de oven of de motor van de koelkast en waar de zon niet schijnt. Ook geen doorzichtige potten, want licht versnelt het ranzig worden.

Te veel warmte maakt koffie ranzig, net zoals „te veel” kou de smaken blokkeert. De koelkast is daarom niet de beste plek om koffie te bewaren, tenzij het zomer is en je geen betere plek hebt die dicht genoeg bij de koffiepot staat — een situatie die in veel keukens vaak voorkomt. Gebruik wel een luchtdichte pot, want de koelkast is vochtig en zit vol geurtjes.

Beste bewaartips

Een oplossing die altijd aan te raden is, is kleine verpakkingen te kopen of verpakkingen die zo goed mogelijk aansluiten bij je verbruik. Zo voorkom je dat je koffie drinkt uit pakken die maanden eerder zijn geopend en onvermijdelijk aroma en smaak hebben verloren.

Een andere slimme tip is om de bak, pot of bus telkens schoon te maken wanneer je er verse koffie in doet. Koffiekenners die naar perfectie streven, kopen een koffiemolen en koffiebonen, zodat ze de bonen vers kunnen malen, net als in een koffiebar.